Ngày 11/9/2026, tại Bảo tàng Đắk Lắk, Bảo tàng Vĩnh Long phối hợp với Bảo tàng Đắk Lắk tổ chức khai mạc trưng bày chuyên đề “Nghề làm mão, mặt nạ - Nét văn hóa độc đáo của đồng bào Khmer”. Chương trình khai mạc diễn ra lúc 08 giờ 30 phút, tại Bảo tàng Đắk Lắk, đường Phan Đình Giót, phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk. Trưng bày là hoạt động giao lưu, phối hợp chuyên môn giữa hai đơn vị, hướng đến giới thiệu với công chúng những giá trị đặc sắc của nghề làm mão, mặt nạ truyền thống là một thực hành thủ công gắn bó mật thiết với đời sống tín ngưỡng, nghệ thuật diễn xướng và sinh hoạt văn hóa của đồng bào Khmer. Mỗi chiếc mão, mỗi chiếc mặt nạ không chỉ đảm nhiệm chức năng đạo cụ sân khấu, mà còn chứa đựng tri thức dân gian, quan niệm thẩm mỹ, kỹ năng tạo tác và những lớp ký ức văn hóa được cộng đồng gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.

Tham dự chương trình, đoàn công tác tỉnh Vĩnh Long do ông Thạch Bồi - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Long làm Trưởng đoàn; ông Lê Thành Vinh - Phó Giám đốc Bảo tàng Vĩnh Long làm Phó Trưởng đoàn. Cùng tham gia có lãnh đạo các phòng chuyên môn, viên chức Bảo tàng Vĩnh Long, các nghệ nhân, nhạc công và diễn viên trực tiếp tham gia hoạt động trưng bày, trình diễn và tương tác với công chúng. Về phía tỉnh Đắk Lắk, đại biểu tham dự có: ông Trần Hồng Tiến - Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk; ông Lê Hồng Phú - Phó Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk; ông Nguyễn Lê Vũ - Phó Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk; ông Nguyễn Quốc Hiệp - Phó Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk; bà Võ Thị Phượng - Giám đốc Bảo tàng Đắk Lắk và nhiều đại biểu đến từ các đơn vị trực thuộc Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk cùng các cơ quan thông tấn báo chí tỉnh Đắk Lắk.

Đại biểu tham dự lễ khai mạc trưng bày chuyên đề

Ông Thạch Bồi - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Long phát biểu khai mạc

Đại biểu cắt băng khai mạc trưng bày chuyên đề

Bà Võ Thị Phượng - Giám đốc Bảo tàng Đắk Lắk tặng hoa chúc mừng lãnh đạo Bảo tàng Vĩnh Long

Ông Lê Thành Vinh – Phó Giám đốc Bảo tàng Vĩnh Long tặng quà lưu niệm cho lãnh đạo Bảo tàng Đắk Lắk

Các đại biểu tham quan không gian trưng bày tại Bảo tàng Đắk Lắk

Các đại biểu tham quan không gian trưng bày tại Bảo tàng Đắk Lắk

Từ nghề thủ công truyền thống đến một không gian văn hóa sống

Trưng bày chuyên đề do Bảo tàng Vĩnh Long chủ trì xây dựng nội dung và trực tiếp thi công, trên cơ sở phối hợp chuyên môn với Bảo tàng Đắk Lắk. Nội dung được tổ chức theo một mạch tương đối hoàn chỉnh, từ lịch sử hình thành nghề, nguồn gốc nghề, các loại hình mão - mặt nạ, nguyên liệu và kỹ thuật chế tác đến chân dung nghệ nhân, quá trình trao truyền nghề và vai trò của mão, mặt nạ trong đời sống văn hóa của cộng đồng Khmer. Nghề làm mão, mặt nạ gắn với nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống như Rô-băm, Dù-kê, múa Chhay-yam và các hình thức diễn xướng dân gian khác. Trong hệ thống nghệ thuật ấy, mão và mặt nạ vừa góp phần định hình diện mạo nhân vật, vừa chuyển tải những quan niệm về thiện - ác, chính - tà, quyền uy, thần linh và thế giới biểu tượng của đồng bào Khmer. Với những giá trị tiêu biểu đó, “Nghề làm mão, mặt nạ của đồng bào Khmer” được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2025. Việc ghi danh không chỉ khẳng định giá trị của một nghề thủ công truyền thống mà còn đặt nghề trong mối quan hệ rộng hơn với cộng đồng chủ thể, nghệ thuật trình diễn, đời sống tín ngưỡng và quá trình trao truyền văn hóa. Trong không gian trưng bày, công chúng có dịp tiếp cận nhiều dạng mão, mặt nạ gắn với các nhân vật thần, vua, hoàng hậu, công chúa, chằn, khỉ,… cùng nhiều hình tượng quen thuộc trong kho tàng truyện kể và sân khấu Khmer. Bên cạnh các sản phẩm hoàn chỉnh, chuyên đề còn giới thiệu vật liệu, công cụ và quy trình chế tác, từ tạo khuôn, đắp vải - dán giấy đến tạo hình, sơn màu và trang trí hoa văn. Qua đó, nghề được giới thiệu không chỉ ở phương diện thành phẩm mà còn như một hệ thống tri thức thủ công được tích lũy và hoàn thiện qua nhiều thế hệ nghệ nhân.

Nghệ nhân ưu tú Thạch Sang trình diễn công đoạn làm Mão. Mặt nạ

Khách tham quan tương tác, trải nghiệm trong không gian trưng bày

Khi hiện vật trở về với không gian diễn xướng

Một điểm nhấn của chương trình khai mạc là phần trình diễn trích đoạn “Sứ quân Ongkot lập kế sách chiếm pháp bảo của vua chằn Krong Riêp” trong truyện Ream Kê của đồng bào Khmer, do Đội Rô-băm Giồng Lức, tỉnh Vĩnh Long biểu diễn. Qua ngôn ngữ múa, âm nhạc, phục trang và hệ thống mão, mặt nạ đặc trưng, những hình tượng vốn đang được giới thiệu dưới dạng hiện vật trong không gian bảo tàng được đặt trở lại môi trường diễn xướng. Chính sự chuyển dịch từ hiện vật được trưng bày sang di sản được thực hành giúp công chúng cảm nhận rõ hơn chức năng, giá trị biểu đạt và sức sống văn hóa của mão, mặt nạ trong nghệ thuật sân khấu Khmer.

Đây cũng là một cách tiếp cận có ý nghĩa đối với di sản văn hóa phi vật thể, không chỉ lưu giữ hình ảnh hay sản phẩm vật chất của nghề, mà còn làm rõ mối quan hệ giữa hiện vật, nghệ nhân, nghệ thuật trình diễn và cộng đồng là những thành tố cùng tạo nên sức sống của di sản.

Trình diễn trích đoạn “Sứ quân Ongkot lập kế sách chiếm pháp bảo của vua chằn Krong Riêp”

Nghệ nhân là chủ thể gìn giữ và trao truyền di sản

Sự hiện diện trực tiếp của các nghệ nhân là một trong những điểm nổi bật của chuyên đề. Nghệ nhân Ưu tú Lâm Phên, Nghệ nhân Ưu tú Thạch Sang và nghệ nhân Kim Mạnh là những người đã có nhiều năm gắn bó với nghề làm mão, mặt nạ, không chỉ thực hành kỹ thuật chế tác mà còn tích cực truyền dạy, góp phần duy trì nghề trong đời sống cộng đồng. Tại không gian trải nghiệm và tương tác ở khu vực thảm đỏ trong khu trưng bày, các nghệ nhân trực tiếp thực hành chế tác mão, giới thiệu kỹ thuật tạo hình và trao đổi với khách tham quan. Ở đây, người xem không chỉ quan sát sản phẩm đã hoàn thiện mà còn có cơ hội tiếp cận quá trình tạo tác, nhận diện độ tinh xảo của từng công đoạn và hiểu rõ hơn lượng tri thức, kinh nghiệm cùng sự khéo léo được tích lũy trong bàn tay người làm nghề. Sự tương tác trực tiếp giữa nghệ nhân và công chúng cũng tạo nên một chiều kích khác cho hoạt động bảo tàng, di sản không còn hiện diện như một đối tượng tĩnh, mà được diễn giải thông qua chính người đang nắm giữ tri thức và kỹ năng nghề. Nghệ nhân vì thế không chỉ là người tạo ra sản phẩm mà còn là chủ thể sáng tạo, lưu giữ và trao truyền di sản từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Mở rộng trải nghiệm nét đặc sắc văn hóa Vĩnh Long tại Đắk Lắk

Không gian trải nghiệm không dừng lại bên trong khu trưng bày. Tại khu vực phía ngoài sảnh, công chúng còn được tiếp cận những thực hành văn hóa mang dấu ấn Nam Bộ thông qua phần trình diễn nghề thắt lá dừa của nghệ nhân Đinh Kim Ngân, Đinh Kim Duyên và hoạt động giã quết cốm dẹp do nghệ nhân Thạch Sang thực hiện. Từ những tàu lá dừa quen thuộc, dưới bàn tay khéo léo của người thực hành nghề, nhiều hình thức tạo tác dân gian được hình thành và mang đến cho công chúng những món quà lưu niệm đặc biệt, mang nét đặc sắc của vùng đất Vĩnh Long. Trong khi đó, hoạt động giã quết cốm dẹp lại gợi mở một lát cắt khác của đời sống văn hóa Khmer, gắn với sinh hoạt cộng đồng, mùa vụ và lễ hội Ok om bok, những tập quán đã được duy trì trong đời sống truyền thống của đồng bào Khmer bao đời nay. Việc đưa các hoạt động thực hành này vào cùng không gian sự kiện tạo nên một trải nghiệm đa chiều hơn cho khách tham quan. Công chúng không chỉ tìm hiểu nghề làm mão, mặt nạ mà còn được tiếp cận thêm những sắc thái văn hóa khác của vùng đất Vĩnh Long, qua đó hình dung rõ hơn tính đa dạng và sự gắn kết giữa nghề thủ công, nghệ thuật, ẩm thực và sinh hoạt cộng đồng.

Trình diễn nghề thắt lá dừa của nghệ nhân Đinh Kim Ngân

Thực hành trải nghiệm nghề quết cốm dẹp

Từ giao lưu bảo tàng đến lan tỏa giá trị di sản

Trưng bày chuyên đề “Nghề làm mão, mặt nạ - Nét văn hóa độc đáo của đồng bào Khmer” là kết quả của quá trình phối hợp giữa Bảo tàng Vĩnh Long và Bảo tàng Đắk Lắk trong công tác giới thiệu, quảng bá và phát huy giá trị di sản văn hóa. Đây là hoạt động góp phần tăng cường giao lưu, gắn kết văn hóa giữa hai địa phương và mở rộng khả năng tiếp cận di sản đối với công chúng. Với Bảo tàng Vĩnh Long, việc đưa một di sản đặc sắc của đồng bào Khmer đến giới thiệu tại Đắk Lắk không chỉ là sự dịch chuyển hiện vật và tư liệu từ địa phương này sang địa phương khác. Quan trọng hơn, đó là quá trình mở rộng không gian diễn giải di sản, tạo điều kiện để những giá trị văn hóa được tiếp nhận trong một môi trường công chúng mới, đồng thời thúc đẩy trao đổi nghiệp vụ và tăng cường kết nối giữa các thiết chế bảo tàng. Sự kết hợp giữa trưng bày hiện vật, tư liệu, nghệ thuật trình diễn, thực hành nghề và trải nghiệm tương tác giúp chuyên đề vượt khỏi mô hình trưng bày thuần túy. Công chúng được nhìn, nghe, quan sát quá trình chế tác, gặp gỡ nghệ nhân và tiếp cận di sản trong chính trạng thái vận động của nó. Sau nghi thức khai mạc, các đại biểu và khách tham quan sẽ tham quan chuyên đề với phần thuyết minh do thuyết minh viên Bảo tàng Vĩnh Long thực hiện. Thông qua hoạt động này, Bảo tàng Vĩnh Long tiếp tục góp phần giới thiệu bản sắc văn hóa Khmer đến công chúng ngoài tỉnh, đồng thời khẳng định vai trò của bảo tàng không chỉ trong lưu giữ và trưng bày hiện vật, mà còn trong nghiên cứu, diễn giải, kết nối cộng đồng và đưa di sản văn hóa đến gần hơn với đời sống đương đại.