Phong trào Đồng khởi Bến Tre đã ghi dấu son chói lọi trong lịch sử cách mạng Việt Nam. Ngày 17/01/1960, tại ba xã điểm Định Thủy, Bình Khánh, Phước Hiệp, huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre (nay thuộc xã Đồng Khởi, tỉnh Vĩnh Long), dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân Bến Tre đã đồng loạt nổi dậy, diệt ác ôn, phá thế kìm kẹp, tấn công đồn bốt, giải tán chính quyền tay sai, giành quyền làm chủ ở thôn xã. Từ ba xã điểm Đồng khởi năm 1960, phong trào đã nhanh chóng lan rộng ra toàn tỉnh Bến Tre (nay tỉnh Vĩnh Long) và các tỉnh Nam Bộ, Tây Nguyên, Trung Nam Bộ, đã tạo bước ngoặt quan trọng, dẫn đến sự ra đời của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam vào ngày 20/12/1960, mở ra thời kỳ phát triển mới cho cách mạng miền Nam.

Trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc, đồng bào Khmer Nam Bộ nói chung và đồng bào Khmer Vĩnh Long nói riêng luôn có tinh thần đoàn kết, yêu nước, cùng nhau đứng lên bảo vệ và giành chủ quyền độc lập. Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, phong trào yêu nước diễn ra mạnh mẽ, nhiều chư tăng và chùa Khmer trở thành cơ sở vững chắc.

Trong lịch sử đấu tranh của dân tộc Việt Nam, có biết bao người con ưu tú của tỉnh Vĩnh Long đã hiến dâng tuổi xuân và xương máu cho hoà bình, độc lập dân tộc. Trong số đó, liệt sĩ, nhà thơ Lê Anh Xuân là một gương mặt tiêu biểu, không chỉ tài năng thi ca mà còn bởi tinh thần yêu nước, lý tưởng cách mạng. Giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, anh đã để lại cho thế hệ hôm nay một quyển nhật ký thiêng liêng, ghi lại chân thực đời sống, chiến đấu và khát vọng của người chiến sĩ, thi sĩ đầy nhiệt huyết. Hiện nay, quyển nhật ký được trân trọng lưu giữ tại Bảo tàng Vĩnh Long (Chi nhánh Bến Tre) như một chứng tích sống động về sự hy sinh của những bậc cha anh đi trước.

Vĩnh Long là vùng đất có bề dày lịch sử, giàu truyền thống văn hóa, nơi hội tụ và giao thoa giữa văn hóa Việt - Khmer - Hoa ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Trên địa bàn tỉnh hiện đang lưu giữ nhiều di sản văn hóa có giá trị đặc biệt, trong đó các bảo vật quốc gia được xem là tinh hoa tiêu biểu, mang giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật và khoa học. Nhiều năm qua, tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn, trong đó chú trọng việc khai thác và phát huy các giá trị bảo vật quốc gia, biến tiềm năng thành nguồn lực quan trọng để quảng bá thế mạnh của địa phương, góp phần giáo dục truyền thống và phát triển kinh tế – xã hội.

Bảo tàng Văn hoá Dân tộc Khmer tỉnh Vĩnh Long tọa lạc trong quần thể Khu Văn hóa - Du lịch Ao Bà Om, bên cạnh Chùa Âng là một trong những di tích nghệ thuật tiêu biểu của người Khmer Nam Bộ. Công trình được xây dựng từ năm 1992, hoàn thành năm 1996 và chính thức mở cửa năm 1997, với kiến trúc mang đậm bản sắc Khmer kết hợp yếu tố hiện đại trong khuôn viên rộng 1 ha. Với hơn 469 hiện vật, hình ảnh và tư liệu, Bảo tàng là nơi lưu giữ, giới thiệu giá trị lịch sử - văn hóa - tín ngưỡng của hơn 1,5 triệu đồng bào Khmer Nam Bộ. Nhiều hiện vật quý được bảo tồn như kinh Phật viết trên lá buông, tượng chim thần Kâyno, tượng Tết Pronam, cùng hệ thống nông cụ, ngư cụ và đồ dùng truyền thống.

Đến với Bảo tàng Vĩnh Long, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng những hiện vật quý giá mà còn được lắng nghe những câu chuyện xúc động ẩn sau mỗi hiện vật. Giữa không gian trưng bày ấy, “Đi văng hai ngăn” của ông Đặng Văn Bổn, cư ngụ tại ấp Bình Lương, xã An Bình, huyện Long Hồ, tỉnh Cửu Long (nay là xã An Bình, tỉnh Vĩnh Long), là một trong những hiện vật để lại nhiều dư âm sâu lắng nhất. Chiếc đi văng do ông Đặng Văn Bổn cùng người em là Đặng Văn Mưu tự tay đóng, ban đầu chỉ để sử dụng trong sinh hoạt hằng ngày. Nhưng từ năm 1952 đến 1973, dưới những biến động dữ dội của chiến tranh, chiếc đi văng ấy đã trở thành nơi nuôi giấu và che chở cán bộ cách mạng.

Không gian nhà Việt xưa ở Nam Bộ nói chung và Vĩnh Long nói riêng là một phần gợi nhớ, hoài niệm về ký ức một thời mà ở nơi đó ta có thể cảm nhận được sự ấm áp, gần gũi qua những vật dụng gắn với đời sống sinh hoạt hằng ngày chẳng hạn như chiếc tivi, radio, hay những chén, dĩa mang hình ảnh gần gũi thân quen hoặc bộ bàn ghế nơi sum vầy, tụ họp của gia đình sau giờ lao động. Nhằm đáp ứng nhu cầu nghiên cứu, học tập, tham quan và hưởng thụ văn hóa của con người qua từng giai đoạn, đặc biệt là thông qua những bằng chứng vật chất. Mỗi hiện vật sẽ minh chứng được những vấn đề lịch sử, văn hóa, khoa học, kỹ thuật. Bày trí không gian nhà Việt - Nam Bộ xưa là một phần thể hiện, phản ánh được các tầng lớp giai cấp của xã hội trong một giai đoạn nhất định

Dân gian thường truyền dạy con cháu rằng: “Con người có tổ có tông Như cây có cội, như sông có nguồn” Thờ cúng ông bà, tổ tiên là việc không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Việt Nam ta từ xưa đến nay, phong tục này đã trở thành nét đẹp của người Việt để tỏ lòng biết ơn, lòng thành kính đến đấng sinh thành, và đặc biệt thể hiện sự kính trọng các bậc tiền nhân đã tạo nên cội nguồn của dân tộc. Để việc trưng bày, thờ cúng thêm trang trọng, người dân Việt Nam thường sử dụng bàn thờ hoặc tủ thờ để thờ cúng, trong ngôi nhà cổ thờ vua Hùng ở Bảo tàng Vĩnh Long hiện đang còn lưu giữ một tủ thờ.

Tết Trung thu là một trong những lễ hội truyền thống của người Việt, có vị trí quan trọng trong văn hóa Việt Nam và đặc biệt Tết Trung thu còn được xem là Tết Đoàn viên, Tết thiếu nhi. Vào ngày rằm tháng tám âm lịch hằng năm, sau khi xẻ bánh trung thu dâng cúng trời đất, cảm tạ tổ tiên đã cho một năm mùa màng bội thu, cả gia đình người Việt sẽ quây quần bên nhau vừa uống trà vừa ăn bánh Trung thu, trò chuyện với nhau về những điều tốt đẹp. Ngoài ra, vào dịp Tết Trung thu, trẻ em còn được tổ chức các hoạt động như: rước đèn ông sao, được xem biểu diễn văn nghệ về sự tích chú Cuội, chị Hằng, được chơi các trò chơi dân gian,…đặc biệt là được thưởng thức những chiếc bánh Trung thu thơm ngon với nhiều mẫu mã đẹp mắt.